ΤΕΤΑΡΤΗ 11-11-09
Κυρίες και Κύριοι Συνάδελφοι
Συζητάμε το προσχέδιο του κρατικού προϋπολογισμού του έτους 2010. Ο κρατικός προϋπολογισμός και η συζήτηση που τον αφορά δεν διεξάγεται προφανώς, σ'ένα περιβάλλον «αποστειρωμένο» από την διεθνή και ελληνική πραγματικότητα σε πολιτικό, οικονομικό και κοινωνικό επίπεδο.
Με αφετηρία την κρίση στην αγορά ενυπόθηκων δανείων καταρχήν στις Η.Π.Α. και στη συνέχεια στο σύνολο του χρηματοπιστωτικού τομέα των ανεπτυγμένων οικονομιών, τροφοδοτήθηκε από το 2008 μια βαθιά κρίση στην παγκόσμια οικονομία, η επιδείνωση της οποίας υπήρξε ραγδαία, με ιδιαίτερο δε χαρακτηριστικό γνώρισμα την αδυναμία σταθερής και αξιόπιστης πρόβλεψης για την εξέλιξη και την αντιμετώπισή της.
Στο πλαίσιο αυτό της δυσμενούς οικονομικής συγκυρίας επιχειρήθηκε διεθνώς, τόσο σε επίπεδο Η.Π.Α. όσο και σε επίπεδο Ευρώπης, η εφαρμογή ενός σχεδίου ανάκαμψης που περιλάμβανε καταρχήν τη διασφάλιση βιωσιμότητας της κεφαλαιακής επάρκειας του χρηματοπιστωτικού συστήματος με συνεχείς ενέσεις ρευστότητας, αλλά και την παράλληλη αύξηση των κρατικών δαπανών (ΠΔΕ) για την ενίσχυση των βασικών κλάδων οικονομικής δραστηριότητας κάθε χώρας και την ενίσχυση των κοινωνικών ομάδων που επλήττοντο από την κρίση, ως προσπάθεια όχι μόνο στήριξής τους, αλλά και, μέσω αυτής της ενίσχυσης, η τόνωση της ζήτησης ως απάντηση στην οικονομική ύφεση.
Η παγκόσμια κρίση έγινε ορατή στη χώρα μας, όχι μόνο σε επίπεδο ψυχολογίας, αλλά και σε επίπεδο πραγματικής οικονομίας ένα εξάμηνο περίπου αργότερα από τις χώρες της Ευρωζώνης στο τέλος του 2008, αρχές του 2009, με υποχώρηση του ρυθμού ανάπτυξης στα όρια της στασιμότητας και μια γενικευμένη οικονομική ύφεση πολύ μεγαλύτερη από ό,τι αρχικά αναμενόταν.
Αυτό συνέβη όχι μόνο λόγω των διαρθρωτικών πάγιων προβλημάτων της ελληνικής οικονομίας. Συνέβη κυρίως, γιατί η παγκόσμια κρίση βρήκε την ελληνική οικονομία αδύναμη και ευπαθή ως αποτέλεσμα μιας ανακόλουθης, κοντόφθαλμης, αναποτελεσματικής, αλλά και βαθιά ταξικής οικονομικής πολιτικής στα 3 χρόνια που προηγήθησαν της διεθνούς οικονομικής κρίσης
Και συνέβη γιατί, σε αντίθεση με ό,τι συνέβη στην αλλοδαπή, στη χώρα μας δεν υπήρξε και δεν εφαρμόστηκε έγκαιρα ένα ολοκληρωμένο σχέδιο αντιμετώπισης της κρίσης, αλλά και δεν απέδωσαν κατ'ελάχιστον τα όποια αποσπασματικά μέτρα ελήφθησαν.
Για την απουσία ολοκληρωμένου σχεδίου αντιμετώπισης της κρίσης δε νομίζουμε ότι χρειάζονται αποδεικτικά στοιχεία. Όχι μόνο γιατί αυτό είναι αυταπόδεικτο από την καταστροφική εικόνα που παρουσιάζει η ελληνική οικονομία σήμερα, όπου δυστυχώς ούτε δείκτες ευημερούν ούτε πολύ περισσότερο οι άνθρωποι. Αλλά και γιατί η διαπίστωση της μη έγκαιρης και συγκροτημένης παρέμβασης διαπιστωνόταν δημόσια και κατ'επανάληψιν από κορυφαία στελέχη της ίδιας της Ν.Δ., μεταξύ των οποίων κορυφαίοι υπουργοί, ακόμα και από μετέπειτα, έστω και δι'ολίγον υποψηφίους αρχηγούς της παράταξης του κυβερνόντος τότε κόμματος.
Σε ό,τι αφορά τη μη ουσιαστική εφαρμογή και την κατ'ελάχιστον απόδοση των όποιων αποσπασματικών μέτρων επιχείρησε η κυβέρνηση της Ν.Δ., χαρακτηριστικότερο παράδειγμα, αλλά και απόδειξη, αποτελεί το περιβόητο πακέτο στήριξης των τραπεζών ύψους 28 δις ευρώ. Από το συνολικό αυτό σχέδιο στήριξης έχει αξιοποιηθεί από τις τράπεζες ποσό ύψους μόλις 11,3 δις ευρώ ως εξασφάλιση ρευστότητας των ίδιων των τραπεζών, όμως ο ρυθμός πιστωτικής επέκτασης προς τις επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά όχι μόνο ποτέ δεν εκπληρώθηκε, αλλά ακολούθησε και φθίνουσα τάση από 20,1% τον Αύγουστο του 2008 σε 6 %τον Αύγουστο του 2009.
Παράλληλα, η εφαρμογή πακέτου μέτρων στήριξης διαφόρων κλάδων, συμπεριλαμβανομένων και των προγραμμάτων εγγυοδοσίας, αποδείχτηκαν μη επαρκή, πρόχειρα, αδύναμα να ανακόψουν τη σταδιακή πορεία προς την ύφεση.
Η απουσία ολοκληρωμένου σχεδίου, η αναποτελεσματικότητα των αποσπασματικών μέτρων, η άρνηση ανάληψης πρωτοβουλιών αναθέρμανσης μέσω του ΠΔΕ και ενίσχυσης των ευπαθών οικονομικά τάξεων επηρέασαν την εγχώρια ζήτηση, αναβλήθηκαν επ'αόριστον καταναλωτικά και επενδυτικά σχέδια, οδηγώντας στην πλήρη οικονομική ύφεση.
Η οικονομία όμως μιας χώρας, Κυρίες και Κύριοι Συνάδελφοι, επηρεάζεται προφανώς από το πολιτικό και κοινωνικό περιβάλλον. Και η πολιτική και κοινωνική πραγματικότητα στη χώρα μας τα τελευταία χρόνια τροφοδότησε δυσμενώς τη δύσκολη οικονομική συγκυρία.
Η πλήρης απαξία της πολιτικής διαδικασίας και λειτουργίας, η υποχώρηση των θεσμών, η κρίση αντιπροσώπευσης, η γενικευμένη αίσθηση αδιαφάνειας, τα διαρκώς αναδυόμενα φαινόμενα διαφθοράς δημιουργούσαν ένα περιβάλλον, που σε συνδυασμό με την αποθέωση της πολιτικής ραθυμίας, ανακολουθίας και ανικανότητας, που χαρακτήριζε τα έργα και τις ημέρες των τελευταίων 5,5 χρόνων, σε καμία περίπτωση δε δημιουργούσαν τις συνθήκες για μια συντεταγμένη κίνηση προς τα εμπρός, ως αναγκαία και ικανή προϋπόθεση αντιμετώπισης των σοβαρών οικονομικών προβλημάτων.
Μέσα στο κλίμα αυτό η ελληνική κοινωνία αισθανόταν εγκαταλελειμμένη στην τύχη της, παραδομένη στα προβλήματά της, απαισιόδοξη για το μέλλον της.
Κυρίες και Κύριοι Συνάδελφοι
Στις 4 Οκτωβρίου οι πολίτες με την ψήφο τους έδωσαν σαφή και καθαρή εντολή υπέρβασης αυτής της γκρίζας πολιτικής, οικονομικής και κοινωνικής πραγματικότητας.
Το προσχέδιο του κρατικού προϋπολογισμού, που συζητάμε σήμερα, αποτελεί το πρώτο δύσκολο, κρίσιμο, αλλά και ελπιδοφόρο βήμα για αυτήν την υπέρβαση.
Όχι μόνο για την επανεκκίνηση της εθνικής οικονομίας και την αντιστροφή της πορείας των δημοσιονομικών δεικτών, αλλά και για την ταυτόχρονη επανάκτηση της κοινωνικής συνοχής, τη δικαιότερη διανομή του εισοδήματος, τη στήριξη των πολιτικών και προγραμματικών προτεραιοτήτων ενός νέου εθνικού σχεδίου για την ανόρθωση της χώρας.
Στο πλαίσιο αυτό επιδιώκεται η ενίσχυση των εσόδων με μέτρα μόνιμου χαρακτήρα. Από την ενεργοποίηση των μηχανισμών για την είσπραξη ληξιπρόθεσμων οφειλών προς το δημόσιο και τον περιορισμό της φοροδιαφυγής. Έτσι, τα καθαρά έσοδα του τακτικού προϋπολογισμού είναι αυξημένα το 2010 κατά περίπου 4,5 δισεκ. ευρώ.
Επιδιώκεται η δικαιότερη κατανομή των φορολογικών βαρών στη βάση των συνιστωσών της φορολογικής μας πολιτικής που είναι ήδη γνωστές με στόχο τα καθαρά έσοδα να αυξηθούν από την ενίσχυση των φορολογικών εσόδων κατά 3,7 περίπου δις ευρώ.
Παράλληλα, επιδιώκεται η ενεργοποίηση των ελεγκτικών και εισπρακτικών μηχανισμών, η περιστολή της κρατικής σπατάλης και η μείωση των δημοσίων δαπανών που δεν συνεισφέρουν στην εκπλήρωση κοινωνικών και αναπτυξιακών στόχων ή δεν ανταποκρίνονται σε πραγματικές ανάγκες των πολιτών. Οι πρωτογενείς δαπάνες περιορίζονται για πρώτη φορά. Είναι μειωμένες το 2010 κατά1,6 δις ευρώ. Έμφαση δόθηκε στον περιορισμό των καταναλωτικού χαρακτήρα δαπανών (μετακινήσεις, λειτουργικές δαπάνες, δημόσιες σχέσεις, προμήθειες κ.λπ.) και των λοιπών παροχών (υπερωρίες, συμμετοχή σε επιτροπές και συμβούλια). Τα κονδύλια αυτά είναι μειωμένα κατά 910 εκατ. ευρώ περίπου σε σχέση με τις εκτιμήσεις του 2009.
Κυρίες και Κύριοι Συνάδελφοι
Οι στόχοι, οι πολιτικές επιλογές, οι προτεραιότητες του νέου εθνικού σχεδίου αποτυπώνονται με σαφήνεια ιδιαίτερα στην ενότητα του προσχεδίου του προϋπολογισμού που αφορά το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων(ΠΔΕ).
Καταρχήν σε ό,τι αφορά το ΠΔΕ μπαίνει τέλος στη φθίνουσα πορεία του προγράμματος ως ποσοστό του ΑΕΠ που σημειώθηκε τα τελευταία χρόνια. Αν δει κανείς τη διαχρονική εξέλιξη του ΠΔΕ τη δεκαετία 2000-2010, παρατηρεί ότι ενώ την περίοδο 2000-2004 εκινείτο στο μέσο όρο του 5% του Α.Ε.Π. με οριακές αυξομειώσεις που παρακολουθούσαν τις ανάγκες κάλυψης των αναγκών των συγχρηματοδοτούμενων από την Ε.Ε. έργων και δράσεων, έχουμε μια πρωτόγνωρη κατακρήμνιση του προγράμματος το 2005 στο 3,9% του Α.Ε.Π. και κατά 21% μειωμένου σε σχέση με το προηγούμενο έτος.
Ήταν μια σαφής πολιτική επιλογή της νεοεκλεγείσας τότε κυβέρνησης της Ν.Δ., στον πρώτο προϋπολογισμό που κατάρτισε, να υποχρηματοδοτήσει το ΠΔΕ με αυτονόητες επικίνδυνες συνέπειες στην τοπική και περιφερειακή ανάπτυξη, στην απορρόφηση πόρων από την Ε.Ε. και τη στήριξη των βασικών δημοσίων κοινωνικών αγαθών και υπηρεσιών.
Η επιλογή αυτή διατηρήθηκε με επιμέλεια και προσήλωση όλα τα επόμενα μέχρι και φέτος χρόνια, διατηρώντας το ΠΔΕ οριακά κάτω από το 4% του Α.Ε.Π.
Στο προσχέδιο προϋπολογισμού του 2010 η κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ, παρά το ασφυκτικό δημοσιονομικό πλαίσιο που είναι υποχρεωμένη να λειτουργήσει, αντιστρέφει τη φθίνουσα πορεία του ΠΔΕ, αυξάνοντάς το κατά 8,4% σε σχέση με την προηγούμενη χρονιά, φθάνοντας το 4,2% του Α.Ε.Π. ως επανεκκίνηση μιας πορείας που οι δημόσιες επενδύσεις θα ξαναγίνουν η ατμομηχανή της ανάπτυξης, των εισροών ευρωπαϊκών πόρων, της αναβάθμισης υπηρεσιών σε κρίσιμους τομείς δημοσίων αγαθών και λειτουργιών.
Μια ενδεικτική μελέτη και αναφορά στο ΠΔΕ του προσχεδίου του προϋπολογισμού 2010 αναδεικνύει:
-
το διπλασιασμό των δαπανών (ποσοστό αύξησης 96,3% σε σχέση με το 2009) στον τομέα της εκπαίδευσης και 56,9%σε σχέση με το 2009 στον τομέα της κατάρτισης στη βάση υλοποίησης της προγραμματικής δέσμευσης του ΠΑΣΟΚ για την αναβάθμιση των δομών και των υπηρεσιών της Δημόσιας Παιδείας, αλλά και την αποτελεσματικότερη παρέμβαση στη στήριξη της απασχόλησης και την αντιμετώπιση της ανεργίας.
-
Τη σημαντική αύξηση σε ποσοστό 18,7% σε σχέση με το 2009 στον τομέα της Υγείας για τη χρηματοδότηση των άμεσων αναγκών στελέχωσης του ΕΣΥ με επιστημονικό και νοσηλευτικό προσωπικό, που αποτελεί μια βασική επίσης προεκλογική δέσμευση του ΠΑΣΟΚ.
-
Την ενίσχυση των αναγκαίων πολιτικών στο περιβάλλον λόγω του κινδύνου κλιματικών αλλαγών, αλλά και των αναγκαίων παρεμβάσεων στις πυρόπληκτες περιοχές με τον υπερδιπλασιασμό των προβλεπόμενων πιστώσεων στον τομέα των δασών, την αύξηση των πιστώσεων σε εγγειοβελτιωτικά έργα.
-
Ενδεικτικές όμως, των σαφών πολιτικών επιλογών και προτεραιοτήτων της κυβέρνησης είναι και οι προτεινόμενες μειώσεις δαπανών, όπως π.χ. η μείωση κατά 29,5% σε σχέση με το 2009 των δαπανών για τη Δημόσια Διοίκηση ως υλοποίηση του στόχου εξορθολογισμού των δαπανών και μείωσης της σπατάλης στον ευρύτερο δημόσιο τομέα. Είναι χαρακτηριστικό στο σημείο αυτό, ότι η κυβέρνηση της Ν.Δ. είχε υπερδιπλασιάσει στον προϋπολογισμό του 2009 τις αντίστοιχες δαπάνες σε σχέση με το 2008, χωρίς βέβαια κανένα ορατό αποτέλεσμα στη βελτίωση της λειτουργικότητας της Δημόσιας Διοίκησης.
Θα ήθελα όμως, ιδιαίτερα να σταθούμε στο σκέλος του προγράμματος δημοσίων επενδύσεων που αφορά τα συγχρηματοδοτούμενα έργα, αφού από το συνολικά προϋπολογιζόμενο ποσό για Δημόσιες Επενδύσεις που ανέρχεται στα 10,3 δις ευρώ, τα 6,95 δις ευρώ αφορούν την υλοποίηση συγχρηματοδοτούμενων από την Ε.Ε. έργων και δράσεων.
Το ποσό αυτό σε σχέση με το αντίστοιχο του 2009 θεωρείται ιδιαίτερα αυξημένο, αν αναλογιστεί κάποιος ότι το ποσό αυτό προβλέπεται να προέλθει από την υλοποίηση του ΕΣΠΑ και μόνο, ενώ κατά τα προηγούμενα έτη 2008 και 2009 τα συγχρηματοδοτούμενα έργα είχαν πηγή χρηματοδότησης τόσο το Γ'ΚΠΣ όσο και το ΕΣΠΑ.
Παράλληλα, το ποσό αυτό των 6,95 δις ευρώ που αποτελεί το 30% περίπου του συνολικού προϋπολογισμού του ΕΣΠΑ (26 εκατ.) φανερώνει την πρόθεση της κυβέρνησης να επιταχύνει σημαντικά τις διαδικασίες υλοποίησής του, ώστε να μπορέσει να καλύψει το χαμένο έδαφος από την πολύ χαμηλή μέχρι σήμερα απορροφητικότητά του.
Εδώ αν προχωρήσουμε σε μια σύγκριση των οικονομικών μεγεθών της υλοποίησης του ΕΣΠΑ σε σχέση με το Γ'ΚΠΣ, θα εισπράξουμε μια τελείως αποκαρδιωτική εικόνα, που εν μέρει δικαιολογεί τη συνολική οικονομική κατάσταση.
Συγκεκριμένα το ΕΣΠΑ διανύει τον 34ο μήνα υλοποίησής του και το ποσοστό των νομικών δεσμεύσεων ανέρχεται μόλις στο 6,82%, ενώ αντίστοιχα οι πραγματοποιηθείσες δαπάνες μόλις που ξεπερνούν σε ποσοστό το 3% και φτάνουν στο 3,06%.
Το αντίστοιχο χρονικό διάστημα του Γ'ΚΠΣ, που η υλοποίησή του ξεκίνησε το 2001, όταν και εγκρίθηκε οριστικά, δηλαδή 34 μήνες μετά την έναρξή του (Οκτώβριος 2003), οι νομικές δεσμεύσεις άγγιζαν σε ποσοστό το 37%, ενώ οι πραγματοποιηθείσες δαπάνες έφταναν το 19,3 % και σε απόλυτες τιμές έφταναν το ποσό των 6,2 δις ευρώ. Η σύγκριση δηλαδή, σε απόλυτες τιμές είναι ακόμα πιο αποκαρδιωτική, αφού το συνολικό ποσόν των πραγματοποιηθέντων δαπανών του ΕΣΠΑ μέχρι σήμερα είναι μόλις 801 εκατ. ευρώ.
Δηλαδή 34 μήνες μετά την εκκίνηση του Γ'ΚΠΣ, η χώρα είχε απορροφήσει 6,2 δις ευρώ, ενώ 34 μήνες μετά την εκκίνηση του ΕΣΠΑ έχει απορροφήσει μόλις 800 εκατ. ευρώ. Αν δηλαδή, ο ρυθμός υλοποίησης του ΕΣΠΑ και οι απορροφήσεις ήταν ανάλογες του Γ'ΚΠΣ θα έπρεπε να έχουν πραγματοποιηθεί δαπάνες περίπου 5,5 δις ευρώ. Τα χρήματα αυτά λείπουν από τη χώρα, από την οικονομία, από την αγορά, από τις επιχειρήσεις εν μέσω μάλιστα μιας μεγάλης οικονομικής κρίσης. Τα συμπεράσματα είναι αυτονόητα.
Κυρίες και Κύριοι Συνάδελφοι,
Με το προσχέδιο προϋπολογισμού το οποίο εξετάζουμε σήμερα επιχειρούμε να κάνουμε ένα αποφασιστικό βήμα, ένα σταθερό βήμα προς το αύριο. Η κατάσταση που παραλάβαμε είναι πράγματι κατά πολύ χειρότερη από αυτήν που περιέγραφε η προηγούμενη κυβέρνηση. Δυστυχώς, αυτή είναι η αλήθεια. Διπλάσιο έλλειμμα, ιστορικά υψηλότερο χρέος. Θέλουμε όμως να είμαστε στο σημείο αυτό πάρα πολύ σαφείς και συγκεκριμένοι. Εμείς, το ΠΑΣΟΚ, δεν επικαλούμαστε και δε θα επικαλεστούμε την οικτρή δημοσιονομική κατάσταση ως άλλοθι και δικαιολογία για τη μη υλοποίηση των προγραμματικών και προεκλογικών μας δεσμεύσεων. Αντίθετα, οι όποιες δυσκολίες και είναι πράγματι πολλές, θέλουμε να λειτουργήσουν ως εγερτήρια, κινητήρια δύναμη για ακόμα μεγαλύτερη προσπάθεια για όλους. Για την κυβέρνηση, για τους κοινωνικούς και παραγωγικούς φορείς και εταίρους, για ολόκληρη την ελληνική κοινωνία.
Σήμερα κάνουμε το ξεκίνημα. Με ένα προϋπολογισμό, που στοχεύει στην ενίσχυση και προστασία των οικονομικά ασθενέστερων, στην τόνωση των μεσαίων στρωμάτων και της αγοράς, στον περιορισμό της αλόγιστης σπατάλης και στην ανάκτηση της αξιοπιστίας της χώρας έναντι των ευρωπαίων εταίρων μας και των διεθνών αγορών.
Ένα προϋπολογισμό που όλοι μας και σε όλους τους τόνους έχουμε χαρακτηρίσει μεταβατικό. Μεταβατικό όχι μόνο γιατί με βάση τις διαρθρωτικές αλλαγές που θα γίνουν είναι ο τελευταίος προϋπολογισμός αυτής της μορφής και δομής που η κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ θα εισηγηθεί, αφού αναμένεται ως το τέλος του τρέχοντος έτους το πόρισμα και οι προτάσεις της ανεξάρτητης επιτροπής που έχει συστήσει ο Υπουργός Οικονομικών για την αλλαγή κατάρτισης και εκτέλεσης του κρατικού προϋπολογισμού. Μεταβατικός κυρίως, γιατί είναι ένας προϋπολογισμός-γέφυρα που θα οδηγήσει τη χώρα και την οικονομία από το γκρίζο και δυσοίωνο χτες σε ένα ελπιδοφόρο και καλύτερο αύριο.
Ένας προϋπολογισμός-γέφυρα που θα οδηγήσει
Πάνω απ'όλα όμως, είναι η γέφυρα που θα οδηγήσει από την Ελλάδα της αβεβαιότητας, της ανασφάλειας και της απαισιοδοξίας, στην Ελλάδα που θα πιστέψει ξανά στον εαυτό της, στις δυνάμεις και τις δυνατότητές της.
Σας ευχαριστώ πολύ.
